логоFacebookTwitterYouTubeeMail

Магистерски труд на Софија Грандаковска 

 

6. Книжевната форма на молитвата во хеленската книжевност

 

 6.1. Најпарадигматичен пример за молитвени повици и истакната религиозност се среќава во тн. хиератска, света, сакрална или профетска позија. Славењето на божјите дела во овој тип поезија најчесто завршува со молитва. Водечки книжевни облици на хиератската поезија се пајанот и номосот. Номосот е религиозна песна исполнувана на празници во чест на некој бог. Од VII век пр.н.е. означува пеење за време на обреди во чест на некој празнуван култ и е наречен химна посветена на некое божество. 

6.1. Пајанот [pain]  како свечена песна посветена на одредени култови, во својата етимологија на зборот покажува идентичност со името на богот-лекар [Pain, nos], кого науката подоцна ќе го идентификува со Аполон, кој и самиот е бог на лекувањето, сфатено во возвишена смисла како светлина. Во оваа карактеристика на боговите се оцртува семантичко-семиотичката означеност на молитвената етимологија, во која стои повикот за доброто. Историографските податоци говорат дека човекот во почетокот го повикувал овој Бог молејќи му се за добро здравје, а потоа принесувајќи му и песни. Од друга страна, филолошката наука смета дека називот пајан потекнува од извикот   pain, pain. Во книжевноста (кај Хомер), го наоѓаме податокот дека Пајан е лекар на боговите. Антропоморфната карактеристика на боговите станува семантички знак во молитвениот пајан, како означител за исцелителската или оздравувачката функција на молитвениот дискурс. Затоа подвлекуваме: пајанот како песна испеана во чест на некој бог, во исто време претставува молитвена песна или песна за благодарење.Најстарите примери за употреба на пајан ги наоѓаме кај Хомер. Пример за тоа е XXII пеење [391-394], посветено на загинувањето на Хектор: 

Сега пак, ахајски момци, пајанот запејте го боен,За да се вратиме пак на корабите с трупот на Хектор.Стекофме голема слава: го убифме дивниот Хектор,Кому што Тројците в град му се молеа како на бога..[1] 

6.2. Потврда за употребата на пајанот како молитвен жанр, наоѓаме и во философската литература, во делото на Платон, во неговата Гозба или за љубовта:  

„Во времето кога ние сè уште бевме деца, му одговорив јас, поточно кога Агатон доби награда за својата прва трагедија, и утредента заедно со членовите на својот хор, принесол жртва за победата. Според обичајот гозбата е поделена во два дела: ручек и симпозиум [пијанка]. По ручекот се напивале малку вино во чест на добриот демон, потоа масите ги тргале на страна, а гостите си ги миеле рацете пред да јадат. Потоа принесувале жртва и пееле пајан [молитва].“[2]  

Философската мисла на античка Грција спознала дека од Бога може да се бара само добро, бидејќи самото добро доаѓа од него, т.е боговите (Џемс,1990, 292). Поткрепа за овој аргумент најдовме во Платоновиот Федар, во устата на Сократ: 

„Дури и во најтешките болести и страдања, кои како последица на древниот божји гнев владееле во некои семејства, занесот, кога ќе им се појавел на оние на кои тој им требал, им донесувал здравје, со тоа што нашол прибежиште во молитвите и божјите служби...“ [3] 

Во Федар од Платон како најеклатантен пример за молитва во форма на дијалог, посочуваме  во следниот извадок: 

„Сократ: Но пред да си заминеме, зар не ќе биде добро да им се помолиме на тукашните богови?Федар: Се разбира.Сократ: Драги Пане и вие богови на овој крај, дајте ми да бидам убав одвнатре, а мојата надворешност да стои во хармонија со моите внатрешни особини: мудрецот секогаш да ми изгледа богат и да имам само толку злато колку што може да го носи во себе мудрецот. Дали ми е потребно уште нешто, Федар? Јас нема ништо друго да ѝ додадам на мојава молитва.Федар: Кажи ја истата молитва и за мене, зашто на пријателите сè им е заедничко.“[4] 

6.3. Едно од најзначајните сфаќања кај хомеровскиот човек е херојското сфаќање на животот, преку кое се наоѓа начин да се надмине песимизмот, т.е. минливиот карактер на животот. Затоа, желбата за слава, правда, чест и правичност се главните атрибути на херојското сфаќање на животот, издигнати до степен на религија. Во тој контекст, Олга Фрејденберг, тргнувајќи од дихотомијата добро -лошо, содржана во етимологијата на поимот молитва, истакнува дека од функцијата на зборот добро настануваат пофалбите, славите, благословите, а од функцијата на зборот зло - војната, гневот, проклетството. (Frejdenberg, 1987, 80) Славата ја носи бесмртноста, вечноста на хомеровиот јунак, кој на тој начин ја победува смртта и се врти кон овоземните радости. Оттука лежи интересот да се опева славата која станува поезија. 

6.4. Во тесна врска со појавата на пофалбите, стои и појавата на епикинијата која се однесува на опевање на победата на јунакот, која е тесно сврзана со неговите јуначки подвизи, искушенијата низ кои минува тој, како и неговата трагична смрт, која повторно се претвора во пофалба. Така, мртвиот јунак низ говорот на молитвената инвокација и поетскиот дискурс, повторно оживува низ семантиката на славата, како највисок атрибут на едно човечко и јуначко постоење. Произлегува заклучокот дека во хеленското сфаќање - да се биде јунак и да се умре - има синонимно значење. Јунакот е изедначен со Бога. Трагичноста на јунакот ја вклучува жртвата. Молитвата е жртвување. Молитвата се упатува Богу. Оттука, јунакот е рамноправен со Бог. 

6.5. Во формите на пофалбата и епикинијата (епската стварност), се содржи  и хтоничната функција на поимот добро, врзан со потеклото на молитвата. Јунакот умирајќи, тој опеан, повторно оживува. Преку негово инвоцирање, тој оживува. Во овој контекст треба да потсетиме дека повикувањето [на името], значи и присуство на оној или она што се инвоцира. (Паризо, 1992, 138) Затоа, епската стварност кај Хомер започнува со повикот кон Музите, а потребата таа да стане поетски облик (епопеја, пофалба, епикинија и сл.), го потврдува постоењето на начинот како да се надмине минливоста на животот и да стане вечност како Бог. Тука спаѓа потеклото на молитвата: 

„Таквата реч со своите две функции претставува единствена молитва; но тоа не е ни религиозна, ни апстрактна молитва, туку нејзин конкретен предрелигиозен облик кој е претставен во Целина и таа сеуште ја нема својата идна религиозна специфичност.“[5] 

Специфичниот молитвен дискурс во хеленската книжевност се огледува и преку тоа што се негува обожувачката (адоративната) функција на молитвата. Имено кога се проколнува, се критикува божеството, всушност се повикува истото тоа божество да спаси, да исполни или да даде:

 „Повикувајќи го и величејќи го божеството, човекот секогаш моли или проколнува: дај, испрати, исполни. Непрестано потсетува дека и тој самиот давал, исполнувал. Вообичаените формули во антиката се: услиши ме, послушни ме. Јасно се гледа дека не е избришана архаичната амбивалентност на бог-човек.“[6] 

6.6. Друга поетска форма која е во тесна врска со молитвениот дискурс е елегијата [e!legoj]. Тргнувајќи од примерите на хеленската книжевност дека мртвите ги нарекувале подземни богови, тажачките кои му биле упатувани на мртвиот претставувале „молитва кон покојниот да ги пренесе пораките на другите мртви од семејството.“ (Зечевић, 1982, 45) Жалењето било изразувано низ песна која вклучува молитвен контекст.

 



[1] Хомер. Илијада, 1982, 379.
[2] Платон, 1979, 13.
[3] Платон, 1979, 122.
[4] Ib., 88.
[5] О. M. Frejdenberg, 1987, 83.
[6] Ib., 83.


Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Јуни 10, 2021
38.machenici1

До 2050 година во океаните ќе има повеќе пластика отколку риби

Луѓето годишно користат повеќе од 1 милијарда пластични кеси, фрлаат 13 милиони тони пластика во океаните, трошат 17 милиони барели за изработка на пластика (еден барел има околу 159 литри) и убиваат повеќе од 100.000 животни со користење на…
Мај 17, 2021
38.machenici1

Елвира, наставничката која се покажа како штит...

Игнатијева на својот профил на Инстаграм обично објавуваше мотивациони пораки врз свои лични фотографии уживајќи во прошетки и ноќни излегувања. „Не е толку тешко да си го направиш животот среќен“, напиша таа на 1-ви февруари. Треба само да престанеш да…

Збирка раскази „Фауст го трча плебејскиот круг“ (Faustus Runs the Plebeian Circle)-Стефан Марковски

Апр 07, 2021 Литература 224
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Збирката раскази по промотивна цена е дистрибуирана и на повеќе книжевни платформи, како…

Книгата може да им помогне на децата да си го изградат идентитетот

Апр 04, 2021 Литература 313
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Секоја генерација на деца има свои проблеми и затоа треба авторите да ги следат денешните…

Соопштени европските награди за драмски превод за 2021 година, меѓу нив три на македонски јазик

Мар 22, 2021 Литература 288
Aleksandar.N.sv.Martinijan6
Исто така, меѓу најдобрите од два други јазични комитета се најдоа и преводите на две…

Беседи

Митрополит Струмички Наум: Недела на Светите отци на Првиот Вселенски собор (12.06.2021)

Митрополит Струмички Наум: Недела на Светите отци на Првиот Вселенски собор (12.06.2021)

Да разбереш, односно да сфатиш – во духовно православна смисла, го означува просветлувањето на умот – со дарот на умно-срдечната молитва. Оти, какво е тоа сфаќање и разбирање без просветленост...

БEСEДА  за двoјната сила на тајната брак

БEСEДА за двoјната сила на тајната брак

Гoлeма e тајната вo тoа штo чoвeкoта гo oстава свoјoт таткo и свoјата мајка и сe прилeпува кoн свoјата жeна. Самиoт апoстoл, кoј сe вoзвишил дo трeтoтo нeбo и видeл...

Епископ Партениј, Игумен Бигорски: Христовото Вознесение – издигнување и обожение на човечката природа

Епископ Партениј, Игумен Бигорски: Христовото Вознесение – издигнување и обожение на човечката природа

Фактот за Неговото Воскресение, Вознесението и испраќањето на Светиот Дух врз Апостолите е потврден и потпишан со крвта, телесна и духовна, на безбројните Маченици. Сите тие не умреле за некаков...

 протоереј Златко Ангелески - ВОЗНЕСЕНИЕ ХРИСТОВО - СПАСОВДЕН

протоереј Златко Ангелески - ВОЗНЕСЕНИЕ ХРИСТОВО - СПАСОВДЕН

За разлика од Воскресението, Христовото Вознесение многумина го виделе, кога тоа се случило. Така било, зашто верата кај многумина веќе созреала за ова божествено созерцание. А така било и заради...

Старец Георгиј Капсанис - ЗНАЧЕЊЕТО НА БОЛКАТА ВО НАШИОТ ЖИВОТ

Старец Георгиј Капсанис - ЗНАЧЕЊЕТО НА БОЛКАТА ВО НАШИОТ ЖИВОТ

Во оваа нова состојба се чини дека смртта и болката имаат позитивно значење, како другата кожна облека со која Бог ги облекол Адам и Ева кога го напуштиле рајот за...

Ереј Игор Острески: Слепиот

Ереј Игор Острески: Слепиот

Зборувајќи за растот на верата во Бога во човековата душа и за нејзиното значење во животот на луѓето, нашиот Спасител вели: „Ако имате вера колку синапово зрно, ќе и речете...

Митрополит Струмички Наум: Недела на Самарјанката (29.05.2021)

Митрополит Струмички Наум: Недела на Самарјанката (29.05.2021)

Благодатта на Светиот Дух Господ, од часот на нашето Крштение се наоѓа внатре во нашето срце. Но, не е доволно само да сме крстени во Црквата, па да се подразбира...

Митрополит Европски Пимен: На Св. Кирил Солунски - Во Рим 24.05.2021г.

Митрополит Европски Пимен: На Св. Кирил Солунски - Во Рим 24.05.2021г.

Зашто, преку тебе го научивме словото за Христа Бога. Зашто, големо е делото твое да покажеш дека нема избрани јазици за проповед на Големината Негова, туку дека најдобар јазик за...

 Митрополит Струмички Наум: Неделата на раслабениот (22.05.2021)

Митрополит Струмички Наум: Неделата на раслабениот (22.05.2021)

За симболиката на крајот на Новиот Завет ни говори Апостолот Павле: „во последните денови ќе настанат времиња тешки. Зашто луѓето ќе станат среброљупци, горди, хулители, неблагодарни, неправедни, непомирливи, клеветници, невоздржливи,...

« »