логоFacebookTwitterYouTubeeMail

Магистерски труд на Софија Грандаковска 

 

7. Молитвата како книжевен говор

 

7.1. Од примерите на хеленската книжевност може да се заклучи дека молитвениот говор станува книжевен (говор). Поточно, молитвата како првичен крик и емотивна реакција од органска природа, се одвојува и понатаму опстојува во рамки на извесни религиозни култови и практики, но сега стекнува своја посовршена форма, која е книжевно-уметничка. Молитвата како говорен жанр во таканаречената поезија на дивјакот, која претставува израз на интересите на колективно опстанување, во хеленската книжевност преминува во второстепен, т.е. секундарен книжевен жанр кој (молитвата) следи одредена ритмика и структура, карактеристична за поетско-книжевниот пример во епското пеење и поетско-лирските форми на пајанот, номосот, химната, одата, епиграмот, елегијата, епиграмот, дитирамбот како пеена хорска лирика.

 

 Појавата на лирската поезија во Хелада го нуди новиот модел на молитвата. Таа почнува да се обележува и опстојува како книжевна форма во хеленската книжевност, нагласувајќи го интересот за книжевно-уметничка структура, но не го губи интересот за своето значење како врска меѓу молителот и Бога. Книжевниот модел на молитвата е во склоп со општествено-социјалните, демократските и религиозните практики на хеленскиот човек. Молитвата како литерарен говор го содржи славење на херојството, јунаштвото, честа - како највисока морална должност. Препознавајќи го нејзиниот говор во старата класична поезија, молитвата постигнува нов рецепциски и книжевно-уметнички оддек, предавајќи го молитвениот религиозен дискурс како книжевна форма: 

„Историјата на класична Хелада - на пример - ги познава, ги именува и ги дефинира одделните лирски видови [...], но старогрчката поетика не го заокружува родовскиот поим лирика низ јасно типолошко и теориско дефинирање на нејзината структура и однос спрема другите родови.“[1] 

Треба да заклучиме дека молитвата како книжевна форма во хеленската книжевност во себе ги содржи пред-литерарните или говорни жанрови [според Бахтин], во неа се содржани бројни преткнижевни видови. Но, моделот на молитвата во хеленската книжевност и култура, содржи книжевен контекст кој треба да се разгледува од аспект на теориската класификација, стилско-уметничка и книжевна анализа. Молитвата низ своите книжевни видови и форми во лириката, содржи константни форми кои подоцна ќе бидат извор на рановизантиската поезија. 

7.2. Сакралната поезија на Хелада се развива од култовите посветени на некои богови. Овој религиозен карактер на поетските форми, доаѓа од култот кон Аполон низ изразот на пајанот кој има молитвена содржина, а дитирамбот од култот кон Дионис. Нивната карактериктистика е во тоа што биле изведувани како пеени или низ танц, што говори за нивниот синкретичен карактер. Ако во овој контекст го вклучиме интересот кон молитвата, тогаш уште еднаш можеме да заклучиме дека: молитвата постои како лирска тема која одбележува значајни моменти од човечкиот живот на хеленскиот човек, вообличена низ формата на поетскиот израз. 

7.3. Треба да се истакне дека под поимот химна во антиката се подразбира општ поим за религиозна поезија.[2] Возвишените атрибути што таа ги опејува на свечен начин во слава на некое божество или јунак, претставуваат идеална структура за опевање на херојските атрибути на воините. Платон пишувајќи за музичките жанрови на далечното минато (Leges, III, 700), соопштува дека молитвите упатувани до боговите се нарекувани химни. На книжевноста ѝ се познати хомерските химни, а и примерите на молитви кои им биле упатувани на боговите во трагедиите од страна на хоровите, тн. химни-молитви.

 

Поспецијалните поетски облици со сакрален и молитвен карактер се подведени под поимот песна во значење на ода. Во нивниот подвид влегуваат епикинијата како поетска форма и пофалбата. Тие се определени како победнички, празнични и похвални песни, но нивното значење е во тоа што тие се најзначајниот пример на духовна поезија.

 

 Ваквата поделба на поетските форми во коишто е содржана молитвата во хеленската книжевност укажува на тоа дека сите тие форми се духовни песни кои имаат пагански карактер. (Hercman, 2004, 45-46) Подоцна, овие форми доживуваат еволуција во христијанската книжевност, која внесува ново поетско-книжевно мислење во старите пагански песни, но и нова семиолошка перцепција на  молитвата како книжевна форма.


[1] К. Ќулавкова, 1997, 154.

[2] А. Stamać & Z. Škreb, 1983, 485-530.

 


 

Користена литература:

 

Антологија на хеленската лирика. Скопје: Зумпрес,1996.
 
АРИСТОТЕЛ. За поетиката. Скопје: Македонска книга, 1979.
 
ЃУРИЌ, В. Историја хеленске књижевности. Београд: ЗУНС,1990.ÐURIČ, Miloš. Istorija helenske etike. Beograd: IGZ, 1976.
 
ЕЛИЈАДЕ, Мирча.  Историја на верувањата и на религиските идеи, том I, Од камено доба до елевсинските мистерии. Скопје: Табернакул, 2005.
 
ЗЕЧЕВИЋ, Слободан. Култ мртвих код Срба. Београд: Етнографски музеј, 1982.
 
MACKAIL, W. J. Select epigrams from the Greek anthology. Oxford: Longmans, Green and Co., 1890.
 
ПАВЛОВИЋ, Миодраг. Поетика жртвеног обреда. Београд: СКЦ, 1996.
 
ПАРИЗО, Роже. Сећање и реминисценција или Мнемосина и Музе. Во: Источник, број 3, Београд: Друштво источник, 1992.
 
ПЛАТОН: Гозба или за љубовта. Федар. Скопје: Македонска книга, 1979.
 
ПЛУТАРХ. О музици. Зрењанин: Будучност, 1975.
 
PULLEYN, Simon. Prayer in Greek Religion. Oxford: Clarendon Press, 1997.
 
TATARKJEVIČ, Vladislav. Istorija šest pojmova. Beograd: Nolit, 1988.ЏЕМС, О. Е. Упоредна религија. Београд: Матица српска, 1990.
 
ЌУЛАВКОВА, Катица. Тетратки Скопје: Менора, 1997.
 
FREJDENBERG, Mihajlovna Olga. Mit i antička kniževnost. Beograd: Prosveta, 1987.
 
HAJDEGER, M.  Mišlenje i pevanje. Beograd: Nolit, 1982.
 
HEILER, Friedrich. Prayer: A Study in the History and Psychology of Religion. London: Oxford University Press, 1932.
 
HERCMAN, Jevgenij. Vizantijska nauka o muzici. Beograd: Clio, 2004.
 
ХОМЕР. Илијада. Скопје: Македонска книга, 1982.
 
ХОМЕР. Одисеја. Нови Сад: Матица Српска, 1985.
 
Stamać, А.  & Škreb, Z. Uvod u književnost. Zagreb: GZH, 1983. 


Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Јуни 10, 2021
38.machenici1

До 2050 година во океаните ќе има повеќе пластика отколку риби

Луѓето годишно користат повеќе од 1 милијарда пластични кеси, фрлаат 13 милиони тони пластика во океаните, трошат 17 милиони барели за изработка на пластика (еден барел има околу 159 литри) и убиваат повеќе од 100.000 животни со користење на…
Мај 17, 2021
38.machenici1

Елвира, наставничката која се покажа како штит...

Игнатијева на својот профил на Инстаграм обично објавуваше мотивациони пораки врз свои лични фотографии уживајќи во прошетки и ноќни излегувања. „Не е толку тешко да си го направиш животот среќен“, напиша таа на 1-ви февруари. Треба само да престанеш да…

Збирка раскази „Фауст го трча плебејскиот круг“ (Faustus Runs the Plebeian Circle)-Стефан Марковски

Апр 07, 2021 Литература 240
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Збирката раскази по промотивна цена е дистрибуирана и на повеќе книжевни платформи, како…

Книгата може да им помогне на децата да си го изградат идентитетот

Апр 04, 2021 Литература 326
Aleksandar.N.sv.Haralampij
Секоја генерација на деца има свои проблеми и затоа треба авторите да ги следат денешните…

Соопштени европските награди за драмски превод за 2021 година, меѓу нив три на македонски јазик

Мар 22, 2021 Литература 293
Aleksandar.N.sv.Martinijan6
Исто така, меѓу најдобрите од два други јазични комитета се најдоа и преводите на две…

Беседи

Митрополит Струмички Наум: Недела на Светите отци на Првиот Вселенски собор (12.06.2021)

Митрополит Струмички Наум: Недела на Светите отци на Првиот Вселенски собор (12.06.2021)

Да разбереш, односно да сфатиш – во духовно православна смисла, го означува просветлувањето на умот – со дарот на умно-срдечната молитва. Оти, какво е тоа сфаќање и разбирање без просветленост...

БEСEДА  за двoјната сила на тајната брак

БEСEДА за двoјната сила на тајната брак

Гoлeма e тајната вo тoа штo чoвeкoта гo oстава свoјoт таткo и свoјата мајка и сe прилeпува кoн свoјата жeна. Самиoт апoстoл, кoј сe вoзвишил дo трeтoтo нeбo и видeл...

Епископ Партениј, Игумен Бигорски: Христовото Вознесение – издигнување и обожение на човечката природа

Епископ Партениј, Игумен Бигорски: Христовото Вознесение – издигнување и обожение на човечката природа

Фактот за Неговото Воскресение, Вознесението и испраќањето на Светиот Дух врз Апостолите е потврден и потпишан со крвта, телесна и духовна, на безбројните Маченици. Сите тие не умреле за некаков...

 протоереј Златко Ангелески - ВОЗНЕСЕНИЕ ХРИСТОВО - СПАСОВДЕН

протоереј Златко Ангелески - ВОЗНЕСЕНИЕ ХРИСТОВО - СПАСОВДЕН

За разлика од Воскресението, Христовото Вознесение многумина го виделе, кога тоа се случило. Така било, зашто верата кај многумина веќе созреала за ова божествено созерцание. А така било и заради...

Старец Георгиј Капсанис - ЗНАЧЕЊЕТО НА БОЛКАТА ВО НАШИОТ ЖИВОТ

Старец Георгиј Капсанис - ЗНАЧЕЊЕТО НА БОЛКАТА ВО НАШИОТ ЖИВОТ

Во оваа нова состојба се чини дека смртта и болката имаат позитивно значење, како другата кожна облека со која Бог ги облекол Адам и Ева кога го напуштиле рајот за...

Ереј Игор Острески: Слепиот

Ереј Игор Острески: Слепиот

Зборувајќи за растот на верата во Бога во човековата душа и за нејзиното значење во животот на луѓето, нашиот Спасител вели: „Ако имате вера колку синапово зрно, ќе и речете...

Митрополит Струмички Наум: Недела на Самарјанката (29.05.2021)

Митрополит Струмички Наум: Недела на Самарјанката (29.05.2021)

Благодатта на Светиот Дух Господ, од часот на нашето Крштение се наоѓа внатре во нашето срце. Но, не е доволно само да сме крстени во Црквата, па да се подразбира...

Митрополит Европски Пимен: На Св. Кирил Солунски - Во Рим 24.05.2021г.

Митрополит Европски Пимен: На Св. Кирил Солунски - Во Рим 24.05.2021г.

Зашто, преку тебе го научивме словото за Христа Бога. Зашто, големо е делото твое да покажеш дека нема избрани јазици за проповед на Големината Негова, туку дека најдобар јазик за...

 Митрополит Струмички Наум: Неделата на раслабениот (22.05.2021)

Митрополит Струмички Наум: Неделата на раслабениот (22.05.2021)

За симболиката на крајот на Новиот Завет ни говори Апостолот Павле: „во последните денови ќе настанат времиња тешки. Зашто луѓето ќе станат среброљупци, горди, хулители, неблагодарни, неправедни, непомирливи, клеветници, невоздржливи,...

« »